Dự thảo Luật Hộ tịch: phác thảo những vấn đề nóng

BRANDCO LAWFIRM - Mô hình hệ thống cơ quan đăng ký, mối quan hệ giữa hộ tịch với các lĩnh vực khác, tổ chức quản lý cơ sở dữ liệu, mã số công dân, chế định hộ tịch viên… là những phác họa đầu tiên về dự thảo Luật Hộ tịch. Trong đó, nhiều vấn đề được xem là nóng, nhạy cảm và có tính đột phá trong công tác quản lý nhà nước về hộ tịch. Theo dự kiến, dự thảo luật này sẽ được trình QH xem xét vào Kỳ họp thứ Tư.

Có 4 cấp quản lý về hộ tịch

Trong hệ thống pháp luật hiện hành có 350 – 400 quy phạm pháp luật (QPPL) nằm ở nhiều văn bản liên quan đến hộ tịch. Đặc biệt với sự ra đời của Luật Hôn nhân và gia đình thì những QPPL này càng nhiều hơn nữa. Cùng với nó là một hệ thống cơ sở dữä liệu về hộ tịch ở hơn 1 vạn xã, phường, thị trấn đang tồn tại dưới dạng văn bản. Điều đáng nói, số lượng này chưa tính đến số lượng đang được lưu giữ tại các cơ quan đại diện ngoại giao. Từ thực tế này, tham vọng pháp điển hóa hệ thống pháp luật hộ tịch trong và ngoài nước thành một luật thống nhất là có cơ sở, là hợp lý trong bối cảnh cải cách hành chính, cải cách tư pháp. Tuy nhiên, có thể thấy là không hề đơn giản.

Công tác đăng ký hộ tịch còn nặng về tính chất hành chính, thủ tục cứng nhắc, thiếu tính chuyên nghiệp, trình độ chuyên môn của cán bộ làm công tác hộ tịch, đặc biệt là ở UBND cấp xã và Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài còn ít nhiều hạn chế. Theo quy định của Luật Tổ chức HĐND và UBND cũng như các nghị định về đăng ký, quản lý hộ tịch thì nhiệm vụ quản lý hộ tịch bao gồìm các hoạt động quản lý nhà nước và hoạt động đăng ký các sự kiện hộ tịch – đây cũng là chức năng thuộc UBND - tức là cơ quan hành chính nhà nước – nên toàn bộ các hoạt động đăng ký đều được coi là hoạt động hành chính, mang nặng thủ tục hành chính, yếu tố chuyên môn bị xem nhẹ. Điển hình là việc áp dụng cơ chế hành chính một cửa hiện nay ở các cấp địa phương cho thấy quan điểm thuần túy hành chính trong đăng ký hộ tịch.

Hiện nay, nhà nước ta có 4 cấp quản lý, thì có 3 cấp (tỉnh, huyện, xã) vừa làm nhiệm vụ quản lý nhà nước vừa làm nhiệm vụ đăng ký hộ tịch dẫn đến tình trạng cồng kềnh về bộ máy, phức tạp về xác định thẩm quyền và thủ tục. Trong một số trường hợp cơ quan đăng ký hộ tịch không phân biệt được thẩm quyền nên đã làm sai; về phía người dân thì khó phân biệt yêu cầu của mình do cấp nào giải quyết. Điều đáng quan tâm là do thẩm quyển thuộc 3 cấp nên từng cấp chủ yếu lo việc đăng ký của mình, ít quan tâm đến nhiệm vụ quản lý nhà nước về hộ tịch đối với cấp dưới, có tình trạng đùn đẩy nhiệm vụ hướng dẫn, chỉ đạo chuyên môn lên cấp trên.

Vụ trưởng Vụ Hành chính – Tư pháp, Bộ Tư pháp Trần Thất cho biết thêm, hiện hệ thống dữ liệu hộ tịch ở 3 cấp này và Bộ Ngoại giao, Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài chủ yếu bằng các sổ sách hộ tịch (sổ khai sinh, kết hôn, khai tử…) nên không liên thông với nhau và mỗi kho dữ liệu đều không đầy đủ thông tin cần thiết về một cá nhân bất kỳ.

Cải cách cơ bản về công tác hộ tịch

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường nhấn mạnh, cần phải coi công tác hộ tịch là một hoạt động chuyên môn mang tính chuyên sâu, chuyên nghiệp, được thực hiện chủ yếu bởi các công chức chuyên môn; đồng thời đẩy mạnh tin học hóa trong đăng ký và quản lý hộ tịch. Từ cách tiếp cận này thì mọi cá nhân, tổ chức có nhu cầu tìm hiểu đều được cung cấp thông tin một cách khoa học, chính xác và tiện lợi.

Có 5 chế định quan trọng được ban soạn thảo đề xuất, bao gồm: mô hình hệ thống cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch từ cấp Trung ương đến địa phương; mối quan hệ giữa hộ tịch với các lĩnh vực khác; tổ chức, quản lý cơ sở dữ liệu về hộ tịch; mã số công dân; hộ tịch viên. Trong đó, mô hình hệ thống cơ quan đăng ký, quản lý hộ tịch được ban soạn thảo đề xuất tổ chức theo 2 phương án: 1. giao cho cấp xã và cấp huyện; 2. giao cho cấp xã để các cấp khác chỉ tập trung quản lý nhà nước. Tuy nhiên, giao cho cấp xã cần phải tính đến điều kiện thực tế về nhân lực, tài chính của cấp xã cũng như điều kiện ví trị địa lý đặc thù của các xã vùng biên, vùng đặc biệåt khó khăn. Ngoài vấn đề trên thì chế định về mã số công dân và chế định hộ tịch viên cũng thu hút sự quan tâm của đại diện các ngành. Theo đó, dự kiến mã số công dân này được cấp cho mỗi cá nhân một lần duy nhất trong đời vào lúc khai sinh và sử dụng cho đến khi qua đờâi; mỗi cá nhân có mã số riêng, không trùng với bất kỳ người nào khác. Trên thế giới đã có rất nhiều nước áp dụng việc cấp và sử dụng mã số cá nhân, ở Việt Nam mã số cá nhân chưa được sử dụng trong lĩnh vực hộ tịch. Tuy nhiên, vấn đề này hiện đang vướng phải một số mã số tương tự đang được áp dụng phục vụ cho hoạt động của một số ngành như: số chứng minh nhân dân, số hộ chiếu, mã số thuế cá nhân, mã số bảo hiểm xã hội…

Đối với chế định Hộ tịch viên thì có thể thấy đây là việc ghi nhận sự chuyên nghiệp hóa (đào tạo bài bản, sống được với nghề) đội ngũ này với tư cách là công chức giúp việc cho Chủ tịch UBND cấp xã. Nếu được luật hóa, chức danh tư pháp này sẽ tồn tại bên cạnh các chức danh đã có như: công chứng viên, trợ giúp viên pháp lý, đấu giá viên.

Công tác hộ tịch dường như nằm hơi xa so với quỹ đạo của cuộc sống người dân, mặc dù nó là sự gắn bó hết sức thiết thực với mỗi công dân từ khi người đó sinh ra (khai sinh) cho đến lúc qua đời (khai tử). Thực tế, công tác quản lý hộ tịch có một vai trò vô cùng to lớn trong hoạt động xây dựng, hoạch định chính sách về KT -XH, an ninh quốc phòng và dân số, kế hoạch hóa gia đình. Chính vì lẽ đó, thiết nghĩ trước khi bắt tay soạn thảo dự luật này, các cơ quan chức năng (UBND các cấp, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, Cơ quan đại diện Việt Nam tại nước ngoài…) cần có sự tổng kết đánh giá các quy định hiện hành về hộ tịch; đồng thời cũng tiến hành đánh giá tác động đối với các quy định mới nhằm tránh những biến động đời sống chính trị - xã hội không đáng có.

Phùng Thanh Hương

(Theo: Báo đại biểu nhân dân điện tử)

Mọi thông tin thắc mắc cần trao đổi liên quan đến các vấn đề trên, xin Quý khách hàng vui lòng liên lạc với Tư vấn Luật Brandco để được hướng dẫn chi tiết.

----------------------------

VAN PHONG CHINH

Dia chi: So 1201 - Toa nha N2D - Khu Do thi Trung Hoa - Nhan Chinh - Ha Noi
Dien thoai: 043. 556 34 88 - 043. 556 34 89 - Fax: 043. 556 34 89 (May le 208)
Website: www.brandco.vn - www.camnangphapluat.com.
Email: brandcovn@gmail.com - care@brandco.vn