Công ty Luật Brandco xin trả lời bạn như sau:

1. Về tính hợp pháp của nội dung thế chấp

Giấy vay nợ trên có hai nội dung: Giao dịch vay nợ và giao dịch thế chấp (cụ thể là một nửa ngôi nhà).

Để đánh giá tính hợp pháp của giao dịch thế chấp nhà, cần căn cứ vào mặt hình thức và mặt nội dung của giao dịch này cụ thể như sau:

- Về hình thức: Vì nhà đất là bất động sản phải có đăng ký nên theo Điều 717 Bộ luật dân sự 2005 quy định về hình thức thế chấp tài sản là nhà đất: Bên thế chấp quyền sử dụng đất phải làm thủ tục đăng ký việc thế chấp. Do đó, giao dịch thế chấp nhà bị vô hiệu về hình thức do không tiến hành thủ tục đăng ký thế chấp tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

- Về nội dung: Tại thời điểm thế chấp, ngôi nhà đứng tên vẫn là tài sản chung vợ chồng, chưa có thoả thuận chia tài sản trong thời kỳ hôn nhân theo quy định tại khoản 1 Điều 29 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000: “Khi hôn nhân tồn tại, trong trường hợp vợ chồng đầu tư kinh doanh riêng, thực hiện nghĩa vụ dân sự riêng hoặc có lý do chính đáng khác thì vợ chồng có thể thoả thuận chia tài sản chung; việc chia tài sản chung phải lập thành văn bản; nếu không thoả thuận được thì có quyền yêu cầu Toà án giải quyết”. Theo Khoản 1 Điều 342 Bộ luật dân sự: “Thế chấp tài sản là việc một bên dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ đối với bên kia”. Vì căn nhà là tài sản chung vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân và chưa phân chia cụ thể nên bố bạn không có quyền định đoạt một mình.

Mặt khác theo quy định tại Khoản 3 Điều 28 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 thì: “Việc xác lập, thực hiện và chấm dứt giao dịch dân sự liên quan đến tài sản chung có giá trị lớn hoặc là nguồn sống duy nhất của gia đình... phải được vợ chồng bàn bạc, thoả thuận”, nên bố bạn không có quyền thế chấp tài sản chung vợ chồng mà không được sự đồng ý của mẹ bạn.  

Như vậy, giao dịch thế chấp này cũng bị vô hiệu về mặt nội dung nên việc thế chấp một nửa ngôi nhà không có giá trị. Với tư cách là người đồng sở hữu tài sản chung, mẹ bạn có quyền yêu cầu toà án tuyên bố giao dịch thế chấp nhà là vô hiệu.

2. Người còn sống có phải trả nợ thay cho người đã mất không?

Tuy giao dịch thế chấp nhà không có hiệu lực nhưng giao dịch vay nợ của bố bạn đối với chủ nợ thì vẫn có hiệu lực.

Căn cứ Điều 636 Bộ luật dân sự 2005 quy định về chuyển giao nghĩa vụ từ người chết sang người thừa kế như sau: “Kể từ thời điểm mở thừa kế, những người thừa kế có các quyền, nghĩa vụ tài sản do người chết để lại”. Sẽ xảy ra một số trường hợp như sau:

Trường hợp di chúc hợp pháp:

+  Trong thời kỳ hôn nhân, nếu bố bạn vay nợ để chi tiêu chung cho gia đình và được mẹ bạn đồng ý về khoản nợ này: Theo Điều 25 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000: “Vợ hoặc chồng phải chịu trách nhiệm liên đới đối với giao dịch dân sự hợp pháp do một trong hai người thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu của gia đình”. Mẹ bạn sẽ có trách nhiệm trả nợ lấy từ khối tài sản chung vợ chồng (ngôi nhà đứng tên cha mẹ) theo quy định của khoản 2 Điều 28 Luật hôn nhân và gia đình năm 2000: “Tài sản chung của vợ chồng được chi dùng để đảm bảo nhu cầu của gia đình, thực hiện các nghĩa vụ chung của vợ chồng”. Sau khi trừ đi khoản nợ đó, tài sản chung còn lại mới được chia đôi và phần tài sản thuộc sở hữu của bố bạn sẽ được để lại cho người thừa kế là bạn được chỉ định trong di chúc.

+  Trường hợp bố bạn vay nợ để chi tiêu riêng và mẹ bạn không đồng ý khoản nợ này hoặc khoản vay được thực hiện trước thời kỳ hôn nhân: Căn cứ khoản 3 Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000: “Nghĩa vụ riêng về tài sản của mỗi người được thanh toán từ tài sản riêng của người đó”. Bạn phải trả nợ cho bố bạn theo quy định tại khoản 1 Điều 637 Bộ luật dân sự 2005: “Những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại”.

Trường hợp di chúc không hợp pháp:

+  Nếu bố bạn vay nợ để chi tiêu chung cho gia đình và được mẹ bạn đồng ý về khoản nợ này: Mẹ bạn sẽ có trách nhiệm trả nợ lấy từ khối tài sản chung vợ chồng (ngôi nhà đứng tên cha mẹ). Sau khi trừ đi khoản nợ đó, tài sản chung còn lại mới được chia đôi và phần tài sản thuộc sở hữu của bố bạn sẽ được để lại cho người thừa kế theo pháp luật (Mẹ bạn, bạn và em gái bạn)

+  Nếu bố bạn vay nợ để chi tiêu riêng và mẹ bạn không đồng ý khoản nợ này hoặc khoản vay được thực hiện trước thời kỳ hôn nhân: Mẹ bạn, bạn và em gái bạn có trách nhiệm trả nợ (có thể bằng tiền) trong phạm vi di sản của bố bạn (1/2 căn nhà). Sau khi thanh toán xong khoản nợ, sẽ tiến hành phân chia di sản (nếu còn) cho các thừa kế theo pháp luật (Mẹ bạn, bạn và em gái bạn).

Mọi thông tin thắc mắc cần trao đổi liên quan đến các vấn đề trên, xin Quý khách hàng vui lòng liên lạc với Tư vấn Luật Brandco để được hướng dẫn chi tiết.

----------------------------

VAN PHONG CHINH

Dia chi:        So 1201 - Toa nha N2D - Khu Do thi Trung Hoa - Nhan Chinh  - Ha Noi
Dien thoai:      043. 556 34 88 - 043. 556 34 89 - Fax: 043. 556 34 89 (May le 208)
Website:          www.brandco.vn - www.camnangphapluat.com.
Email:              brandcovn@gmail.com - care@brandco.vn

CHI NHANH HAI PHONG

Dia chi:            So 180 - Pho Lung Dong - quan Hai An - thanh pho Hai Phong
Dien thoai:      031. 3804242 - Hotline: 090.228.4446
Website:          www.brandco.vn - www.camnangphapluat.com
Email:              brandcohp@gmail.com - brandcovn@gmail.com